Prostaatklachten vragen om volwassen mannelijkheid

Leestijd 9 minuten
auteur Ruben Zuilhof

Zorgen voor je lijf hoort bij volwassen mannelijkheid

Volwassen mannelijkheid gaat voor mij over verantwoordelijkheid nemen voor je eigen leven. Voor je relatie, je werk en je kinderen, en ook voor het lijf waarmee je dat allemaal doet. Signalen van je lichaam serieus nemen hoort daar gewoon bij.

In mijn coaching voor mannen praktijk zie ik hoe lang mannen iets met zich meedragen voordat ze erover beginnen. Een klacht die al maanden speelt, komt vaak pas in de derde of vierde sessie op tafel, bijna terloops. De reden is meestal dezelfde: "Ik wilde niet zeuren", "Ik dacht dat ik het zelf wel kon oplossen" of "Ik hoopte dat het vanzelf wel voorbij zou gaan." 

Veel mannen ervaren hulp vragen als een zwaktebod. Ik zie het als een van de krachtigste dingen die een man kan doen. Het vraagt moed om toe te geven dat je iets niet weet, om een afspraak te maken bij de huisarts voor iets wat gênant voelt, of om hardop te zeggen dat je je zorgen maakt. Die kwetsbaarheid is juist een kracht, een thema waar ik graag mee werk bijvoorbeeld tijdens de themadag Stevig staan voor mannen. En een man die goed voor zichzelf zorgt, kan er ook echt zijn voor de mensen om hem heen.

Themadag Stevig Staan voor mannen >

Waar zit je prostaat?

De prostaat ligt direct onder je blaas, rondom het eerste gedeelte van je plasbuis. Dat laatste is belangrijk. Als je prostaat groter wordt, kan hij die plasbuis steeds verder dichtdrukken. Daarom laten prostaatproblemen zich vaak als eerste merken tijdens het plassen.

Een jonge prostaat is ongeveer zo groot als een walnoot. Bij veel mannen groeit hij gedurende het leven. Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat er iets mis is.

Waar heb je een prostaat eigenlijk voor?

Je prostaat hoort bij je voortplantingssysteem. Hij produceert een deel van het vocht dat aan het sperma wordt toegevoegd. Dat vocht helpt bij het transport en functioneren van zaadcellen. Tijdens een zaadlozing trekken spieren rond onder andere de prostaat samen en komt dit vocht samen met zaadcellen en vocht uit andere klieren naar buiten.

Kort gezegd speelt je prostaat vooral een rol bij voortplanting en zaadlozing. Prostaatklachten kunnen daardoor ook meespelen in je seksleven en de intimiteit met je vrouw. Voor het plassen zelf heb je hem niet nodig. Toch kan hij het plassen flink beïnvloeden, omdat je plasbuis er dwars doorheen loopt.

Waarom krijgen zoveel mannen op latere leeftijd prostaatklachten?

Omdat de prostaat bij veel mannen groter wordt naarmate ze ouder worden. Dat heet een goedaardige prostaatvergroting, ofwel BPH. Goedaardig is hier een belangrijk woord. Een vergrote prostaat is iets anders dan prostaatkanker.

Klachten van een goedaardige prostaatvergroting komen zelden voor vóór het veertigste levensjaar. Daarna neemt de kans toe. Bij mannen boven de vijftig is het een van de meest voorkomende prostaatproblemen. Door die groei kan de prostaat tegen de plasbuis drukken. Je kunt daardoor bijvoorbeeld merken dat

• Je vaker moet plassen
• Je 's nachts vaker uit bed moet
• Je moeilijker op gang komt
• Je urinestraal zwakker wordt
• Je na het plassen nadruppelt
• Je het gevoel hebt dat je blaas niet helemaal leeg is

Hier zit wel een belangrijke nuance. Niet iedere plasklacht wordt veroorzaakt door je prostaat. Ook de blaas, bekkenbodem, bepaalde medicijnen, diabetes, overgewicht, alcohol, koffie en andere aandoeningen kunnen invloed hebben op het plassen. En ik ben geen medisch specialist, dus bij klachten is mijn advies altijd om sowieso een deskundige te raadplegen. 

Welke problemen kun je aan je prostaat krijgen?

Grofweg zijn er drie prostaatproblemen waar iedere man weleens van gehoord zou mogen hebben.

1. Een vergrote prostaat

Dit is de goedaardige vergroting waar we het hierboven over hadden. Hij komt veel voor naarmate mannen ouder worden en heeft niets met kanker te maken. Sommige mannen hebben een flink vergrote prostaat en nauwelijks klachten. Anderen hebben juist veel plasklachten terwijl de prostaat helemaal niet uitzonderlijk groot is. De grootte van je prostaat vertelt dus niet het hele verhaal.

2. Een prostaatontsteking

Je prostaat kan ook ontstoken raken. Dit heet prostatitis. Dat komt óók bij jonge mannen voor. Bij mannen onder de vijftig is prostatitis zelfs een veelvoorkomend prostaatprobleem. Bij een acute prostaatontsteking kun je onder andere last krijgen van:

• Koorts en je flink ziek voelen
• Pijn tussen je balzak en anus
• Pijn of een branderig gevoel bij het plassen
• Vaker moeten plassen
• Moeite met plassen

Bij plotselinge klachten, koorts en het vermoeden van een prostaatontsteking adviseert Thuisarts om dezelfde dag contact op te nemen met je huisarts of de huisartsenpost. Daarnaast bestaan er chronische vormen, waarbij mannen langere tijd pijn of ongemak in het bekkengebied kunnen ervaren.

3. Prostaatkanker

En dan degene waar veel mannen direct aan denken zodra het woord prostaat valt. Prostaatkanker. 

Prostaatkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen in Nederland. Volgens KWF krijgen jaarlijks ongeveer 16.000 mannen de diagnose. Veruit de meeste mannen die prostaatkanker krijgen zijn ouder. 98% is bij de diagnose 55 jaar of ouder.

Ook hier is nuance nodig. Veel prostaatkankers groeien langzaam, soms zo langzaam dat mannen er gedurende hun leven nauwelijks of geen problemen van krijgen. En een beginnende prostaatkanker geeft vaak helemaal geen klachten. Plasklachten betekenen dus niet automatisch prostaatkanker. En andersom betekent géén plasklachten ook niet automatisch dat er niets met je prostaat aan de hand kan zijn.

Welke signalen moet je serieus nemen?

Een nachtelijk toiletbezoek is op zichzelf geen reden tot zorg. Veranderingen die blijven bestaan, verdienen wel aandacht. Denk aan duidelijk vaker moeten plassen, moeite om te beginnen, een steeds zwakkere straal, pijn bij het plassen of bloed in urine of sperma. Deze klachten kunnen allerlei oorzaken hebben en meestal zit er geen kanker achter. Het is wel verstandig om ze met je huisarts te bespreken. Kun je plotseling helemaal niet meer plassen terwijl je blaas wel vol zit? Zoek dan direct medische hulp.

Heeft het vooral met leeftijd te maken?

Voor een deel wel. Leeftijd is een van de belangrijkste factoren bij zowel goedaardige prostaatvergroting als prostaatkanker.

Wat kun je zelf doen als je 30, 40 of 45 bent?

Op internet vind je tientallen lijstjes met tomaten, pompoenpitten, selenium, zaagpalm, supplementen en allerlei andere middelen die je prostaat zouden beschermen. Daar zou ik voorzichtig mee zijn.

Er is op dit moment geen overtuigend bewijs dat je met één voedingsmiddel, supplement of speciaal prostaatprogramma kunt voorkomen dat je later een vergrote prostaat, prostatitis of prostaatkanker krijgt. Het Amerikaanse NIDDK stelt zelfs expliciet dat onderzoekers geen manier hebben gevonden om prostaatproblemen in het algemeen te voorkomen. Maar dat betekent niet dat wat je nu doet irrelevant is.

- Zorg voor je gezondheid als geheel

• Blijf bewegen
• Houd een gezond gewicht
• Rook niet
• Drink weinig alcohol
• Eet gevarieerd

Daarmee heb je geen garantie dat je prostaat klein blijft. Dezelfde leefstijlfactoren die invloed hebben op je hart, bloedvaten, stofwisseling en de kans op verschillende vormen van kanker zijn ook relevant voor je gezondheid als man. Overgewicht en weinig lichaamsbeweging worden in onderzoek bovendien in verband gebracht met een grotere kans op klachten bij een goedaardige prostaatvergroting.

- Leer je eigen lichaam kennen

Misschien is dit wel de belangrijkste preventieve gewoonte. Rustig opletten, zonder obsessief te controleren, zodat je merkt wanneer iets structureel verandert. Hoe vaak plas je? Verandert je straal? Krijg je pijn? Moet je ineens iedere nacht meerdere keren je bed uit? Zie je bloed?

Mannen zijn er vaak goed in om lichamelijke signalen maanden of jaren voor zich uit te schuiven. "Hoort bij de leeftijd." "Gaat wel weer over." "Geen zin om ermee naar de dokter te gaan." In mijn coachpraktijk voor mannen hoor ik dezelfde zinnen als het gaat over relatieproblemen of stress op het werk. Daaronder zit vaak één overtuiging: een echte man lost het zelf op.

Vroeg ergens naar laten kijken geeft meestal juist rust. Je weet waar je aan toe bent en kunt weer verder.

En de PSA-test?

Een PSA-test meet de hoeveelheid prostaatspecifiek antigeen (PSA) in je bloed. Een verhoogde PSA-waarde kan wijzen op prostaatkanker, maar dat hoeft niet. Ook een goedaardige prostaatvergroting, een ontsteking en andere factoren kunnen de waarde beïnvloeden.

Een PSA-test kan daardoor leiden tot vervolgonderzoek, terwijl uiteindelijk geen gevaarlijke kanker wordt gevonden. Omgekeerd geeft één PSA-uitslag ook geen absolute zekerheid. Daarom bestaat er in Nederland op dit moment geen algemeen bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker. Er wordt wel onderzoek gedaan naar manieren om screening beter af te stemmen op het individuele risico van mannen.

Maak je je zorgen, heb je klachten of komt prostaatkanker in je familie voor? Bespreek dan met je huisarts wat in jouw situatie verstandig is.

Je prostaat verdient aandacht

Je hoeft als jonge man niet voortdurend met je prostaat bezig te zijn. Toch is het vreemd dat zoveel mannen precies weten hoeveel pk hun auto heeft, hun vetpercentage bijhouden of hun sportprestaties meten, terwijl ze nauwelijks weten waar hun prostaat zit. Dit kleine orgaan hoort bij het mannelijke lichaam. Het verandert wanneer we ouder worden en soms geeft het signalen.

Eigenaarschap over je gezondheid betekent dat je je lichaam kent. Dat je signalen serieus neemt. Dat je vragen stelt als je iets niet begrijpt, en erover praat met met een goede vriend of je partner. Dat je hulp vraagt wanneer de situatie daarom vraagt, ook als dat ongemakkelijk voelt. En dat je niet wacht tot je lijf zo hard schreeuwt dat je niet meer anders kunt dan luisteren.

Dat is volwassen mannelijkheid.

Wil je eens sparren over wat coaching voor jou zou kunnen betekenen? Neem contact op met Ruben Zuilhof, gespecialiseerd coach voor mannen. Of plan direct een kennismaking via onderstaande knop:

Kennismaking plannen >

Ruben Zuilhof is coach voor mannen en gespecialiseerd in dit thema. 

Lees meer over Ruben Zuilhof >