Ik kan niet ontspannen op vakantie. Hoe komt dat?

Leestijd 9 minuten
auteur Ruben Zuilhof

Waarom je je nog dagenlang gestrest voelt, ook als er niets te doen is

Veel mannen die ik spreek noemen het niet alleen niet kunnen ontspannen, ze noemen het ronduit stress. Je voelt je gejaagd, hebt een opgejaagd gevoel in je lijf of merkt dat je gedachten blijven hangen bij je werk, terwijl er niets meer te doen is. Dat roept een logische vraag op, waarom voel ik me zo gestrest, terwijl ik toch vrij ben.

Het antwoord zit in je lichaam. Stress is niet alleen een gevoel, het is een fysiologische staat. Wanneer je maandenlang verantwoordelijkheid draagt, blijft je systeem stresshormonen aanmaken, ook wanneer de druk objectief is verdwenen. Je lichaam kent nog geen ander tempo en blijft daarom signalen van gevaar of urgentie afgeven, zelfs op een terras in de zon.

Dat verklaart ook waarom je de stress van werk niet zomaar kunt loslaten. Loslaten is geen knop die je omzet zodra je out of office aanzet. Je systeem moet eerst leren dat het veilig is om af te schakelen. Zolang je lichaam nog verwacht dat er iets van je gevraagd wordt, blijft het alert, ook al ligt je laptop dicht in de kast.

Bij de mannen die ik begeleid zie ik dat deze stress zelden op zichzelf staat. Ze hangt samen met dezelfde patronen die ontspannen al zo moeilijk maken, willen regelen, willen presteren of willen zorgen voor iedereen om je heen. Zolang die patronen actief blijven, blijft ook je lichaam actief, vakantie of niet.

Waarom ontspannen op vakantie voor veel mannen zo moeilijk is

In mijn praktijk spreek ik regelmatig mannen die zeggen "ik heb eindelijk vakantie, maar ik voel me helemaal niet uitgerust." Ze hadden verwacht dat de rust vanzelf zou komen zodra het werk stopte. In plaats daarvan voelen ze zich onrustig, sneller geïrriteerd of zelfs vermoeider dan vóór de vakantie.

Dat is begrijpelijk. Je lichaam en je brein wennen aan het tempo waarop je leeft. Wanneer je maandenlang verantwoordelijk bent geweest voor je werk, je gezin en alles wat daaromheen speelt, bouw je een manier van leven op waarin je voortdurend alert bent. Een vakantie verandert je omgeving, maar niet automatisch de manier waarop je reageert.

Ik sprak laatst een man die na drie dagen aan een meer in Frankrijk tegen zijn partner zei "ik word gek van het niksdoen." Nog voordat zijn koffie op was, zocht hij uit welke activiteiten ze konden ondernemen, bekeek hij de weersverwachting voor de komende week en las hij alvast wat werkmailtjes. Hij dacht dat hij slecht kon ontspannen. In werkelijkheid had zijn lichaam na maanden van aanstaan gewoon tijd nodig om af te schakelen.

Drie manieren waarop ik dit vaak terugzie bij mannen

1. De regelaar

Je vindt het prettig wanneer alles goed georganiseerd is. De route ligt klaar, de accommodaties zijn geboekt en je weet precies welke uitstapjes jullie gaan maken. Dat geeft overzicht en rust. Zodra iets anders loopt dan gepland, verandert dat gevoel. Een afgesloten weg, slecht weer of een partner die spontaan iets anders wil, kan onverwacht veel frustratie oproepen omdat je voortdurend bezig bent om alles in goede banen te leiden. Jij bent bij thuiskomst vermoeid van al het organiseren en aanpassen, terwijl de rest van het gezin een geweldige vakantie heeft gehad. 

2. De presteerder

Je bent gewend om doelen te bereiken. Op je werk geeft dat richting en voldoening. Die manier van leven neem je ongemerkt mee op vakantie. Een dag voelt pas goed wanneer je iets hebt ondernomen. Je maakt een lange wandeling, bezoekt een stad, sport of plant activiteiten voor het hele gezin. Wanneer er een middag niets op het programma staat, ontstaat er onrust. Je hebt het gevoel dat je kostbare vakantietijd verspilt. Daarmee wordt rust opnieuw iets wat je moet verdienen, terwijl juist de lege momenten ervoor zorgen dat je lichaam kan herstellen.

3. De pleaser

Je wilt dat iedereen een fijne vakantie heeft. Daarom stem je je voortdurend af op je partner, je kinderen of de vrienden met wie je reist. Je vraagt waar zij zin in hebben, past je plannen aan en probeert teleurstellingen te voorkomen. Aan het einde van de dag merk je dat je zelf nauwelijks hebt stilgestaan bij wat jij nodig had. Sommige mannen realiseren zich pas op de terugweg naar huis dat ze twee weken lang vooral voor anderen hebben gezorgd.

Wat gebeurt er in je lichaam als de rust eindelijk begint

De eerste dagen van een vakantie voelen lang niet altijd ontspannen. Juist dan begint je lichaam af te schakelen. Dat kan zich uiten in vermoeidheid, hoofdpijn, onrust of een korter lontje. Ook slapen sommige mannen ineens veel meer dan normaal.

Dat herstelproces is heel normaal. Je lichaam laat de opgebouwde spanning langzaam los. Pas wanneer die spanning afneemt, ontstaat er ruimte om echt aanwezig te zijn in het moment. Daarom ervaren veel mensen de tweede vakantieweek als veel rustiger dan de eerste.

Hoe kom je wel tot ontspanning

Ontspannen vraagt om een andere manier van aanwezig zijn. In mijn praktijk geef ik mannen vaak een paar eenvoudige opdrachten mee.

• Begin de dag zonder direct je telefoon te pakken
• Maak een wandeling zonder bestemming
• Laat een middag bewust leeg in plaats van hem vol te plannen
• Vraag jezelf een paar keer per dag af waar heb ík op dit moment behoefte aan
• Oefen ermee om iets níét op te lossen wanneer dat niet nodig is

Dat klinkt eenvoudig. Toch zul je misschien merken hoe snel je terugschiet in regelen, presteren of zorgen voor anderen. Door daar aandacht aan te geven, wordt zichtbaar wat jouw vaste patronen zijn die waarschijnlijk al veel langer aanwezig zijn. 

Wanneer vakantie meer laat zien dan alleen vermoeidheid

Soms merk je dat ontspannen ieder jaar opnieuw moeilijk blijft, ondanks je goede voornemens. Je bent voortdurend met je werk bezig, voelt verantwoordelijkheid voor alles en iedereen of ervaart onrust zodra er ruimte ontstaat in je agenda.

In mijn praktijk blijkt regelmatig dat de vakantie niet het probleem is. De vakantie legt vooral bloot hoe iemand de rest van het jaar leeft. Mannen die altijd verantwoordelijkheid dragen, weinig ruimte maken voor zichzelf of voortdurend aan staan, nemen die manier van leven vanzelf mee naar hun vakantie.

Dat besef kan confronterend zijn. Tegelijk biedt het ook een kans. Wanneer je begrijpt waar jouw onrust vandaan komt, kun je er stap voor stap iets in veranderen.

Gun jezelf meer dan twee weken herstel

Een vakantie is waardevol. Je krijgt afstand van de dagelijkse drukte en ruimte om op te laden. Tegelijk laat een vakantie vaak zien welke patronen je het hele jaar met je meedraagt. Wanneer je daar bewust naar kijkt, levert de vakantie meer op dan alleen rust. Je krijgt inzicht in de manier waarop je leeft en in wat je nodig hebt om meer balans te ervaren.

Merk je dat je ieder jaar opnieuw moeite hebt om te ontspannen, altijd verantwoordelijkheid blijft dragen of voortdurend aan staat? Dan kan individuele coaching helpen om die patronen beter te begrijpen en te doorbreken. Zo werk je aan een meer ontspannen vakantie, en tegelijkertijd aan meer rust in je dagelijkse leven.

Wil je eens sparren over wat dat voor jou zou kunnen betekenen? Neem contact op met Ruben Zuilhof, gespecialiseerd coach voor mannen. Of plan direct een kennismaking via onderstaande knop:

Kennismaking plannen >

Ruben Zuilhof is coach voor mannen en gespecialiseerd in dit thema. 

Lees meer over Ruben Zuilhof >